Năm 2002, tỉnh Kiên Giang xây dựng đề án vùng lúa chất lượng cao xuất khẩu gắn với bao tiêu sản phẩm thông qua hợp đồng với quy mô 100.000 ha. Nhưng đến nay, vẫn còn nhiều khó khăn khiến mục tiêu này chưa thực hiện được. Vì sao?
Đề án vùng lúa xuất khẩu gắn với bao tiêu sản phẩm thông qua hợp đồng của Kiên Giang gồm 80.000 ha lúa chất lượng cao và 20.000 ha lúa thơm tại vùng Tứ giác Long Xuyên và phía Tây sông Hậu. Chủ yếu tập trung ở TP Rạch Giá, các huyện Hòn Đất, Châu Thành, Tân Hiệp, Giồng Riềng, Gò Quao. Thời gian triển khai thực hiện đề án từ vụ mùa năm 2003; tổng vốn đầu tư hơn 1.450 tỉ đồng từ nguồn ngân sách, vay ngân hàng và vốn của nông dân (ND).
Theo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Kiên Giang, vụ đông xuân 2003 – 2004, tỉnh thí điểm sản xuất kết hợp ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm diện tích 776 ha, sản lượng 2.100 tấn lúa hàng hóa. Nhưng kết quả các doanh nghiệp (DN) chỉ mua được hơn 157 tấn. Nguyên nhân do thời điểm thu hoạch giá lúa thị trường tăng cao, ND tự tiêu thụ, không bán lúa cho các DN đã ký kết. Vụ mùa năm 2004, tỉnh chọn 12 xã trong vùng quy hoạch tiếp tục thí điểm sản xuất lúa chất lượng cao xuất khẩu, tổng diện tích 11.888 ha. Nhưng nhu cầu về vốn đầu tư thủy lợi, cơ sở hạ tầng sản xuất hơn 200 tỉ đồng nên không thực hiện được.
Năm 2006, tỉnh tiếp tục tổ chức sản xuất 24.500 ha lúa chất lượng cao và các DN không thực hiện việc ký kết hợp đồng tiêu thụ lúa cho ND theo kế hoạch.
Năm 2008, sản xuất 40.000 ha lúa xuất khẩu vụ hè thu gắn với hợp đồng tiêu thụ sản phẩm nhưng ND không tham gia hợp đồng, tự phát sản xuất các giống lúa chất lượng thấp với diện tích lớn như: IR 50404, OM 576… Vụ đông xuân 2008 – 2009, ký kết hợp đồng tiêu thụ lúa với 19 hợp tác xã nông nghiệp, tổng sản lượng 19.500 tấn và các DN chỉ mua được hơn 3.000 tấn.
Đến vụ đông xuân 2009 – 2010, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh phối hợp với Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu tỉnh Kiên Giang và huyện Gò Quao sản xuất 2.000 ha lúa chất lượng cao xuất khẩu và hợp đồng bao tiêu sản phẩm tại xã Định Hòa, nhưng cuối cùng hợp đồng cũng bị phá vỡ. Trong 2 năm (2011 – 2012), đề án xây dựng vùng lúa chất lượng cao xuất khẩu gắn với bao tiêu sản phẩm thông qua hợp đồng, quy mô 100.000 ha của tỉnh Kiên Giang gần như trở lại điểm xuất phát thấp.
Theo ông Lâm Hoàng Sa, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Kiên Giang, thực hiện đề án xây dựng vùng lúa chất lượng cao xuất khẩu sản xuất tập trung gắn với tiêu thụ sản phẩm thông qua hợp đồng không đạt mục tiêu đề ra. Tỉnh chưa hình thành được vùng sản xuất lúa chất lượng cao tập trung, có sản lượng lúa hàng hóa lớn, đồng nhất về chủng loại để phục vụ yêu cầu chế biến xuất khẩu gạo phẩm cấp cao 5%, hợp đồng tiêu thụ sản phẩm lúa hàng hóa không thực hiện được.
Nguyên nhân không đạt mục tiêu của đề án do giữa ND và DN chưa tìm được tiếng nói chung, đảm bảo lợi ích hài hòa. Cả DN và ND vẫn còn nhiều bỡ ngỡ khi làm ăn với nhau. Mặt khác, đầu ra của hàng hóa nông sản chưa ổn định, cơ sở vật chất và vốn đầu tư của DN còn hạn chế. Trên thực tế, ND mang nặng tập quán “mua đứt, bán đoạn”, không có phương tiện chuyên chở lúa đến kho bãi và có tâm lý không muốn bán nông sản hàng hóa cho DN dù bán cho tư thương giá rẻ hơn. ND không muốn bị ràng buộc, gò bó vào khuôn khổ hợp đồng và thường thu hoạch lúa xong bán cho thương lái tại ruộng hoặc tại nhà “lấy tiền liền”.
Trong ký kết hợp đồng, ND thường yêu cầu các DN đầu tư vốn, giống, vật tư và quy định giá sàn nhưng nhiều DN không đủ khả năng đáp ứng theo yêu cầu của ND. Mặt khác, DN sợ bị mất vốn đầu tư, nhất là khi giá thị trường tăng cao hơn mức giá sàn thì ND thường phá vỡ hợp đồng ký kết. Ngoài ra, DN chưa có thị trường ổn định, không đủ khả năng về kho chứa, bến bãi, cơ sở chế biến, vốn… nên chưa mạnh dạn đặt hàng với ND, tổ hợp tác và hợp tác xã theo yêu cầu về sản lượng, chủng loại, chất lượng lúa và ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm nông sản hàng hóa. DN chưa tiếp cận được chính sách ưu đãi về đất đai, hỗ trợ một phần về đầu tư cơ sở hạ tầng, tín dụng, vay vốn bằng tín chấp và vay từ quỹ hỗ trợ phát triển. Kinh doanh hàng hóa nông sản rủi ro cao do thị trường và giá cả biến động khó lường nên còn nhiều DN ngán ngại. Giữa DN và ND chưa có chính sách hỗ trợ lẫn nhau để cùng nhau chia sẻ lợi nhuận và rủi ro để hợp tác làm ăn lâu dài.
Ông Đỗ Minh Nhựt, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Kiên Giang, cho biết: Đề án xây dựng vùng lúa chất lượng cao xuất khẩu chưa đạt mục tiêu đề ra còn do phạm vi quy hoạch quá rộng, dàn đều ra nhiều địa phương nên việc đầu tư thủy lợi, đê bao, trạm bơm, kho dự trữ, chuyển giao kỹ thuật… đều gặp khó khăn về kinh phí, ngân sách tỉnh không đảm đương nổi. Đề án phê duyệt có tổng vốn đầu tư hơn 1.450 tỉ đồng, trong đó vốn ngân sách hơn 370 tỉ đồng đầu tư hệ thống thủy lợi, bờ bao, bơm điện, sơ chế bảo quản nông sản, chuyển giao kỹ thuật sản xuất lúa… tỉnh không cân đối bố trí đủ vốn để thực hiện. Nguồn lực đầu tư chủ yếu thông qua việc lồng ghép nguồn kinh phí từ các chương trình khuyến nông, chương trình giống lúa và xây dựng cơ bản của ngành nông nghiệp hàng năm nên thiếu kinh phí thực hiện, hiệu quả đạt thấp.
Theo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Kiên Giang, từ nay đến năm 2015, tỉnh tiếp tục phát triển vùng lúa chuyên canh chất lượng cao 120.000 ha, tập trung ở huyện Hòn Đất, Tân Hiệp, Giồng Riềng, Gò Quao, Châu Thành và TP Rạch Giá, với tổng vốn đầu tư hơn 12.428 tỉ đồng từ nguồn vay ngân hàng và ngân sách địa phương. Mục tiêu của vùng lúa chuyên canh này nhằm tạo sản phẩm lúa hàng hóa chất lượng cao xuất khẩu ổn định hơn 1,4 triệu tấn vào năm 2015, tương đương 878.000 tấn gạo phẩm cấp cao 5% và gạo đặc sản nhằm tiến tới xây dựng thương hiệu gạo Kiên Giang.

Lê Huy Hải (báo Cần Thơ)

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *