Thị trường xuất khẩu gạo truyền thống bị thu hẹp, tổn thất sau thu hoach quá lớn… là những khó khăn mà ngành lúa gạo đang gặp phải. Theo Bộ Công thương, 6 năm trở lại đây, Việt Nam đã xuất khẩu 34 triệu tấn gạo, thu về gần 14 tỷ USD. Còn nếu tính từ khi Việt Nam tham gia xuất khẩu gạo (năm 1989) đến nay, 84 triệu tấn gạo đã được xuất khẩu, kim ngạch gần 25 tỷ USD, riêng năm 2011, kim ngạch xuất khẩu gạo đã trên 3,5 tỷ USD.
Thiếu tàu chở container đi Trung Quốc
Kế hoạch năm 2012 sẽ xuất khẩu 6,5 – 7 triệu tấn gạo, nhưng tình hình xuất khẩu gạo những tháng đầu năm rất phức tạp và bất lợi cho Việt Nam. Theo Hiệp hội lương thực Việt Nam (VFA), hết quý I/2012 cả nước mới xuất khẩu hơn 1 triệu tấn, giảm 42% so với cùng kỳ. Bộ Công thương nhận định, tình hình xuất khẩu gạo sẽ còn khó khăn đến hết tháng 6/2012, nhất là đối với việc tiêu thụ gạo cấp thấp IR50404. Hiện nay, thị trường gạo cấp thấp đang gặp sự canh tranh mạnh mẽ từ Ấn Độ, Myanmar… cũng như từ thị trường truyền thống của Việt Nam như châu Phi, Philippines. Tuy nhiên, không phải vì vậy mà việc xuất khẩu gạo rơi vào bế tắc.
Ông Phạm Văn Bảy, Phó chủ tịch VFA, cho biết hợp đồng xuất khẩu vừa ký trong tháng 3/2012 bằng những hợp đồng của năm 2011 chuyển qua và của 2 tháng đầu năm nay. Trong đó Trung Quốc đang là thị trường mới nổi, nếu như cả năm 2011, Trung Quốc nhập 250.000 tấn gạo, thì năm nay đã đăng ký 600.000 tấn gạo. Ông Bảy cũng cho biết, các hợp đồng ký với Trung Quốc là đường chính ngạch, nhưng họ cũng không tiết lộ con số chính xác trong năm nay sẽ nhập bao nhiêu gạo từ Việt Nam. Khó khăn nhất hiện nay khi xuất qua Trung Quốc là thiếu tàu chở container. Việt Nam đã xuất được hơn 110.000 tấn, còn lại gần 500.000 tấn không biết phải chở bằng phương tiện gì, chở bằng tàu rời thì phải giảm giá xuất khẩu. Có trường hợp tàu chở gạo lên TP HCM xuất khẩu nhưng không đủ container đành phải chở về hoặc lưu kho tại cảng và đành lòng chịu phạt. Ông Bảy cho hay, cũng chính vì nguyên nhân này, cộng với áp lực kho bãi của doanh nghiệp khi đang vào thu hoạch rộ lúa đông xuân, nên đối tác nước ngoài chào giá mới với giá thấp hơn.
Tại hội thảo tìm những giải pháp phát triển sản xuất và tiêu thụ lúa gạo ở ĐBSCL, tổ chức tại Đồng Tháp ngày 30/3, thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Thành Biên nhìn nhận, Việt Nam chưa có thương hiệu gạo thật sự gây ấn tượng cho người tiêu dùng. “Chúng ta đang ăn bát cơm có đến 10 loại gạo khác nhau”, ông Biên ví von. Xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam đang rất cần thiết. Nhưng xây dựng thương hiệu trước nhất cần sàng lọc giống, không để một lúc sản xuất quá nhiều loại giống, doanh nghiệp, thương lái trộn lẫn vào nhau làm mất phẩm chất, hương vị gạo Việt Nam.
Mất nửa tỷ USD/năm
Cùng với xuất khẩu, tổn thất sau thu hoạch là vấn đề được quan tâm nhiều nhật hiện nay. Việt Nam có 7 vùng trồng lúa khác nhau cho kết quả tốt, nhưng phục vụ xuất khẩu và thâm canh tốt nhất là ĐBSCL. Lúa tại khu vực này chiếm 53% sản lượng cả nước và chiếm 96% cho xuất khẩu. Tuy nhiên, cơ giới hóa trong thu hoạch tại đây chỉ đạt 40%, tỷ lệ thất thoát sau thu hoạch 13%. Hiện công nghệ sau thu hoạch tại ĐBSCL rất yếu kém, đặc biệt sấy lúa. Theo Bộ NN-PTNT, toàn khu vực mới có 9.600 máy sấy, giải quyết khoảng 45 – 50% lượng lúa thu hoạch vụ hè thu (tương đương khoảng 8 – 8,5 triệu tấn).
GSTS Bùi Chí Bửu, Viện trưởng Viện khoa học kinh tế nông nghiệp Miền Nam, đưa ra con số so sánh tỷ lệ thất thoát sau thu hoạch tương đương kim ngạch xuất khẩu hồ tiêu của Việt Nam năm 2010: khoảng 400 – 500 triệu USD. GSTS Bửu cho rằng chưa ở đâu như nước ta, sau hơn 20 năm nhưng chỉ có nhà nước đầu tư cho công nghệ sau thu hoạch. Trong khi tại các nước trong khu vực, doanh nghiệp đầu tư rất mạnh. Hiện nay, hình ảnh nông dân phơi lúa trên sân, trên đường giao thông còn rất nhiều. Nông dân đang chờ doanh nghiệp đầu tư các dịch vụ sau thu hoạch, tăng cường giá trị, để hạt gạo Việt Nam có thương hiệu trên thị trường quốc tế, tiếp cận thị trường bền vững hơn.
TS Phạm Văn Dư, Phó cục trưởng cục trồng trọt, cho biết thất thoát trong phơi sấy vụ hè thu ở mức 3 – 4%. Hiện chỉ có khoảng 45% sản lượng lúa hè thu tại ĐBSCL được sấy, trong khi phải sấy đến 80% mới đáp ứng được nhu cầu xuất khẩu. Nhưng TS Dư lại tỏ vẻ băn khoăn, không khéo mỗi nhà đều đầu tư máy sấy.
Đến ngày 30/3, các doanh nghiệp đã mua tạm trữ trên 500.000 tấn gạo đạt 50% kế hoạch. Giá lúa thường mua tại kho từ 5.200 – 5.300 đồng/kg (lúa khô); lúa khô hạt dài, giá 5.700 – 5.800 đồng/kg; gạo Jasmine 7.100 – 7.200 đồng/kg. Mức giá này giảm 100 – 200 đồng/kg so với đầu tuần. Theo VFA, không phải doanh nghiệp không mua tạm trữ nên giá lúa giảm, mà do không có đủ container để xuất khẩu, nên giá lúa gạo trong nước mới giảm. Cũng theo VFA, với đà thu mua tạm trữ của doanh nghiệp hiện nay thì kế hoạch thu mua tạm trữ có thể về đích sớm.

Trung Dân

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *