XK gạo 4 tháng đầu năm của VN đã không đạt mục tiêu đề ra khi tới ngày 29/3 VN mới xuất 1,058 triệu tấn gạo, giảm 42% về lượng và giá trị so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, niềm hy vọng chưa đạt chỉ tiêu xuất khẩu chưa hẳn đã tắt…
Ông Trương Thanh Phong – Chủ tịch Hiệp hội lương thực VN (VFA) cho biết, hiện khoảng trên 3 triệu tấn gạo cấp thấp (IR50404) đang rất khó tiêu thụ. Trong khi đó, gạo cấp cao đã được DN VN ký nhiều HĐ XK qua Hong Kong, Đài Loan, Trung Đông…  lại đang rất khó mua để XK, dù DN mua giá cao, có thể đến 7.700 đồng/kg, như gạo thơm, gạo hạt dài, lúa thơm Jasmine.
Vượt chướng ngại vật
Theo ông Phong, gạo cấp thấp VN đang phải cạnh tranh gay gắt với gạo cấp thấp giá rẻ của Ấn Độ, Mianma, Pakistan. Trong đó, Ấn Độ đã nhiều năm không XK, từ cuối năm 2011 họ mới XK trở lại và đang dự trữ khoảng 55 triệu tấn lương thực, trong đó có 33 triệu tấn gạo và dự kiến XK khoảng 5 triệu tấn gạo cấp thấp; Pakistan, Mianma và Campuchia cũng XK vài triệu tấn gạo giá rẻ… Trong khi đó, năm nay, sản xuất tồn kho toàn thế giới tăng 3%  nhưng buôn bán lại giảm khoảng 6%. Các nước NK gạo nhiều như Philippines, Indonesia các năm trước mua nhiều gạo VN nhưng năm nay mua cả gạo của các nước khác. Ví dụ, Philippines mọi năm khoảng tháng 11 – 12 năm trước đã mua gạo cho năm sau, nhưng năm nay đến 19/3 mới đấu thầu mua gạo quota đợt 1 và tháng 4 – 5 mới bắt đầu NK…
Tuy nhiên, ông Phong vẫn lạc quan khi cho rằng, tình hình XK gạo VN vẫn bình ổn. Hiện 80 DN mua gạo dự trữ đang tích cực mua, đến 15/4 sẽ hoàn thành kế hoạch mua 1 triệu tấn gạo tạm trữ. Gạo VN vẫn có thị trường khi từ đầu năm đến nay VN đã XK riêng theo đường tiểu ngạch sang Trung Quốc đạt khoảng 400 ngàn tấn. Và mới đây, VN đã ký HĐ chính ngạch XK sang Trung Quốc 700 ngàn tấn gạo 5% tấm. Ngoài ra, VN vừa thắng thầu 190.000 tấn gạo XK sang Philippines, XK sang Malaysia 650.000 tấn gạo cấp trung bình giao hàng từ tháng 2 đến cuối năm…
Đâu phải bởi nông dân
Theo Cục Trồng trọt thuộc Bộ NN-PTNT, mặc dù đã nhiều lần khuyến cáo chỉ trồng tối đa 20% diện tích giống IR 50404, nhưng vụ đông xuân này, tại ĐBSCL, nhiều nơi có trên 50% diện tích sản xuất lúa IR 50404, có tỉnh có tới 70% diện tích gây khó khăn cho tiêu thụ. Điển hình như Đồng Tháp có khoảng 50-60% diện tích đã trồng giống lúa này; An Giang khoảng 27%, một số huyện vùng xa có tỉ trọng lên tới hơn 50%  làm giảm diện tích lúa Jasmine85 từ 30.000 ha năm 2011 xuống còn khoảng 15.000 ha; Hậu Giang có khoảng 55% diện tích trồng giống lúa IR 50404, cá biệt có địa phương trồng giống lúa này lên đến 70% diện tích như TP Vị Thanh; Kiên Giang ước thu hoạch vụ đông – xuân này hơn 2,4 triệu tấn lúa, trong đó toàn tỉnh có đến 31,3% diện tích trồng giống lúa IR50404…
Tuy nhiên, việc trồng nhiều giống lúa IR50404 không hoàn toàn do lỗi của nông dân mà do sự thay đổi của thị trường tiêu thụ mà người nông dân đã không được cảnh báo sớm.
Thực tế, các năm trước dù khó tiêu thụ hơn gạo cấp cao nhưng gạo IR50404 vẫn tiêu thụ được,  vụ hè – thu và vụ ba vừa rồi giá lúa IR 50404 vẫn ở mức trên 7.000 đồng/kg trong thời gian dài. Do vậy, Cục Trồng trọt Bộ NN-PTNT từ nhiều năm đã không cấm trồng giống lúa IR50404 mà chỉ khuyến cáo giảm diện tích trồng lúa này chỉ còn khoảng 20% diện tích và nên trồng lúa chất lượng cao.
Ông Huỳnh Thế Năng – phó chủ tịch UBND tỉnh An Giang cũng cho rằng, lâu nay ngành nông nghiệp chỉ mới dừng ở mức độ khuyến cáo chứ không cấm nên nông dân vẫn trồng giống IR 50404. Một nguyên nhân rất quan trọng nữa là nông dân thích trồng lúa IR50404 do dễ trồng, ngắn ngày, kháng bệnh tốt và năng suất cao.
TS Lê Văn Bảnh cho rằng, VN cần định hướng lại ngành sản xuất và XK lúa gạo, tập trung phát triển nguồn giống chất lượng cao và tái cơ cấu sản xuất. Viện lúa ĐBSCL đã nghiên cứu một số giống lúa thay thế được IR50404 nhưng chất lượng cao hơn. VN chỉ cần trồng 15 – 20% diện tích lúa cấp thấp, còn lại tập trung lúa chất lượng cao và lúa thơm. Điều quan trọng là phải nghiên cứu, dự báo chính xác loại lúa gạo mà thị trường tiêu thụ để cảnh báo sớm cho nông dân.
Cần nhạc trưởng
Giáo sư Võ Tòng Xuân khẳng định, hiện trạng ngành lúa gạo VN là một điển hình của sự phát triển không đồng bộ. Sản xuất và tiêu thụ lúa gạo vẫn còn tình trạng “mạnh ai nấy làm”, bất ổn vì thiếu một “nhạc trưởng”. “Kết quả của sự cố gắng riêng lẻ không có tác dụng cộng hưởng mà nhiều khi còn triệt tiêu lẫn nhau”, ông nói.
Trong thực tế, người nông dân sản xuất rất tự phát, muốn trồng giống lúa gì thì trồng, muốn bón phân thế nào thì bón, không hoàn toàn nghe hướng dẫn kỹ thuật. “Họ trồng lúa mà không biết ai sẽ mua, bán ở đâu, bán giá bao nhiêu. Nhà nước từ Trung ương đến địa phương, làng xã khuyến cáo nông dân sản xuất giống này, giống kia nhưng không ai dám chỉ cụ thể cho nông dân là ai sẽ mua sản phẩm của họ. Chuyện tiêu thụ lúa gạo của nông dân chỉ giao cho DN một cách chung chung, không chỉ đích danh đơn vị nào. Trong khi đó, DN chỉ biết đối tác với hàng trăm thương lái của họ mà không cần biết gì đến nông dân. Do đó, mỗi người trồng lúa phải chọn giải pháp ít rủi ro nhất theo sự tính toán riêng của họ. Kết quả là trên cùng một cánh đồng có đến hàng chục giống lúa, hàng chục kiểu canh tác, gây ra nhiều tình huống sâu bệnh lan tràn, môi trường nước bị ô nhiễm” – Giáo sư phân tích.
Cũng theo Giáo sư Võ Tòng Xuân, do áp lực nợ nần nông dân phải bán lúa ngay sau khi thu hoạch và thường bị thương lái ép giá. Những khi đó, họ chỉ trông chờ vào sự cứu vớt của của Chính phủ nhưng Chính phủ lại giao quyền cho VFA định đoạt. Kinh nghiệm nhiều năm nay, giá lúa do VFA định thường chỉ bảo vệ lợi ích của Vianfood để họ cạnh tranh bán gạo rẻ cho thương lái quốc tế, coi nhẹ lợi ích của nông dân. Và đây cũng là một nguyên nhân khiến xuất khẩu gạo khó khăn như hiện nay.

Khắc Dũng – Hoàng Hải (Diễn đàn Doanh nghiệp)

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *