Xuất khẩu gạo quý I-2012 giảm mạnh với mức giảm 42,5% về lượng cũng như giá trị. Tình hình này có thể đã không xảy ra nếu từ cuối năm 2011, nếu xuất khẩu gạo làm tốt công tác dự báo.
Tự đánh mất cơ hội
Trò chuyện với phóng viên Báo Hải quan về thực trạng xuất khẩu gạo những tháng đầu năm 2012, chuyên gia lúa gạo Nguyễn Đình Bích chia sẻ: Nếu đẩy mạnh xuất khẩu gạo vào cuối năm ngoái thay vì “găm” hàng thì tình hình xuất khẩu gạo đã được cải thiện.
“Vào những tháng cuối năm 2011, giá gạo Việt Nam bị đẩy lên cao dẫn đến khách hàng bỏ thị trường Việt Nam chuyển sang thị trường khác. Giá như Việt Nam không đẩy giá gạo cao như vậy mà tăng giá ở mức độ vừa phải thì tình hình xuất khẩu gạo đã sáng sủa hơn” – ông Nguyễn Đình Bích bộc bạch.
Thực tế, năm 2011, sản lượng lúa của Việt Nam tăng thêm 2,3 triệu tấn thóc, tương đương 1,4 triệu tấn gạo so với năm 2010. Nhưng xuất khẩu gạo chỉ tăng 350 nghìn tấn. Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp Mỹ, nhu cầu trong nước cũng tăng 350 nghìn tấn. Tổng cộng cả xuất khẩu và tiêu thụ trong nước là 700 nghìn tấn. Còn 700 nghìn tấn nằm đâu đó trong dân hoặc trong kho của các doanh nghiệp xuất khẩu gạo.
Do các doanh nghiệp xuất khẩu gạo găm hàng lại, đẩy giá quá cao khiến không “tuồn” được lượng gạo này đi. Đầu năm 2012, xuất khẩu gạo khó khăn khiến cho lượng gạo này càng khó được tiêu thụ.
Xuất khẩu gạo gặp khó còn do sự trở lại thị trường của Ấn Độ. Để đảm bảo an ninh lương thực từ cơn sốt giá gạo năm 2008, Ấn Độ không tham gia xuất khẩu. Nhưng kể từ tháng 9 năm 2011, Ấn Độ cho phép xuất khẩu gạo với giá bán rất cạnh tranh đã khiến lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam đột ngột sụt giảm mạnh. Ông Nguyễn Đình Bích nhận xét: “Ấn Độ đã xuất hiện trên thị trường gạo thế giới sẽ kéo giá gạo xuống chứ không thể cao như khi Thái Lan tham gia thị trường được”.
Ngoài ra, trong bối cảnh nhu cầu nhập khẩu gạo giảm xuống, giá gạo hạ xuống, nhóm hàng gạo phẩm cấp thấp là nhóm khó tiêu thụ nhất. Trong khi đó, nông dân Việt Nam làm nhiều lúa gạo phẩm cấp thấp, thường sản xuất gạo 25% tấm. Trong điều kiện nhập khẩu tăng, loại gạo này có nhu cầu nhiều hơn so với gạo chất lượng cao. Nhưng khi thị trường xuống dốc, nhóm hàng này bị giảm và rất khó tiêu thụ.
Cần nâng cao khả năng dự báo
Tất cả những vấn đề trên đã có thể được giải quyết ổn thỏa nếu làm tốt công tác dự báo.
Việc dự đoán, xác định được thị trường thế giới phát triển theo xu hướng nào, nguồn cung trên thị trường thế giới lớn hay bé so với cầu thì Việt Nam đã giải được bài toán “nên xuất khẩu với giá nào?”. Khi dự báo được gạo phẩm cấp thấp khó tiêu thụ trong năm 2012, Nhà nước cũng đã có thể khuyến khích nông dân giảm sản lượng gạo loại này xuống, dù rằng Việt Nam không thể có ưu thế như Thái Lan để làm gạo phẩm cấp cao.
“Làm việc này tuy khó nhưng có lẽ không đến mức không thể làm được. Nếu phán đoán được nhu cầu nhập khẩu gạo sẽ bị hạn chế khi sản lượng thế giới tăng thì chúng ta đã chọn giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu từ cuối năm ngoái. Chúng ta không làm được điều này khiến giá gạo cao vút lên cuối năm ngoái để đến năm nay tình hình khó khăn hơn. Sản lượng và giá xuất khẩu đều sụt giảm mạnh” – chuyên gia Nguyễn Đình Bích tiếc nuối.
“Đòn gió” của Philippines
Tuy thị trường gạo hiện tại rất khó khăn nhưng triển vọng sẽ sáng sủa hơn. Philippines vừa tuyên bố năm ngoái nhập khẩu 860 nghìn tấn, năm nay chỉ nhập khẩu 500 nghìn tấn. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, đây chỉ là “đòn gió” của Philippines nhằm nhập khẩu gạo với giá mềm. Kiểm tra lại các thông tin về nhập khẩu gạo của Philippines, chuyên gia Nguyễn Đình Bích thấy năm 2011, Philippines nhập khẩu của Việt Nam gần 971 nghìn tấn gạo, còn Thái Lan xuất khẩu sang Philippines gần 200 nghìn tấn gạo. Tổng cộng Philippines đã nhập khẩu gần 1,2 triệu tấn gạo trong năm 2011.
Do vậy, năm nay Philippines không chỉ nhập 500 nghìn tấn mà sẽ nhập nhiều hơn. Đến thời điểm này Philippines mới hoàn tất việc thương thảo nhập khẩu 200 nghìn tấn gạo của Việt Nam. Trong khi đó, Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ mới đây cũng đưa ra dự báo, năm 2012 Philippines có thể phải nhập 1,5 triệu tấn. FAO thì dự báo Philippines sẽ nhập 1,2 triệu tấn.

Lương Bằng (HQ Online)

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *